از آن شیخ بپرسید...

User Rating: 5 / 5

شب نوزدهم ماه مبارک صوت مهمانی آیه‌ها را گوش دادم. از استاد بزرگوارمان و ماجده و فاطمه و نسرین بطور ویژه سپاسگزارم.

و اما بعد...

اینکه سوره عادیات دوای درد انسان کنودی  چون من است را سال گذشته نزد امام رئوف از جناب چیت‌چیان شنیدم و از آن زمان، این سوره ذکر ذهن و زبانم بود. اما توضیحاتی که در باب آن ارائه شد سوالاتی را برایم تکرار کرد که سالها برایم بی‌جواب مانده است:

چرا ضبحا؟! مطمئنید که باید نفس‌نفس بزنیم؟! آن هم با تاکید بر این نکته که آن‌وقتی نفس‌ها به شماره می‌افتند که تلاشمان بیشتر از طاقتمان است؟ اصلا حتی اگر تکلیفمان با تکلیف هم مشخص باشد -که لا یکلف الله نفسا الا وسعها- آیا مطمئنید که برای رهایی از کنود بودن و البته ناسپاسی، باید بیشتر از وسعمان بدویم؟!

این روزها صوت درس‌گفتارهای «رهایی از کمال‌طلبی منفی» دکتر شیری را گوش می‌دهم. نمی‌دانم این روانشناس چقدر مورد وثوق شماست، اما شخصا مبتلا به مباحثی هستم که مطرح می‌کند. شاید بتوانم بگویم تمام گزاره‌هایی که از کمال‌طلبی منفی ذکر می‌کند همان چیزهایی‌ست که از کودکی با آنها بزرگ شده‌ام! 

دکتر شیری صراحتا آموزه «همه یا هیچ» را نادرست و مادر کمال‌طلبی می‌داند. اینکه یا باید کاری که شروع میکنی را به بهترین شکل ممکن (یا حتی غیرممکن!) انجام دهی یا اصلا همان بهتر که سراغش نروی! این نگاه باعث می‌شود که کوهی از کارهای نیمه‌تمام و یا اصلا شروع نشده مقابل چشممان باشد و سوهان روحمان. و درست همین کارنامه است که ما را از پردست‌آورد بودن باز می‌دارد. حالا این حرف‌ها را بگذارید کنار آنچه آقای چیت‌چیان در نشست جمکران سال گذشته از شهید قربانعلی ولایی گفتند: اگر کسی میخواست به حوزه برود و طلبه شود این شهید بزرگوار به او می‌گفت که یا به حوزه برو تا به اجتهاد برسی یا در همین بازار بمان و به کسب‌وکارت برس. اگر هم کسی می‌خواست به جبهه برود باز این عزیز میگفت که یا به جبهه برو تا شهید شوی (یا اینکه جنگ تمام شود) یا اصلا نرو...

 

اصلا رابطه ضبحا با فاقرءوا ما تیسر منه چیست؟! آنچه میسور است که نفس‌نفس زدن نمی‌خواهد! اصلا از تیسر منه که بگذریم قرائت را چه کنیم؟ سمیرای عزیز برایمان از قرائت و ترتیل گفته بود: اینکه ترتیل وظیفه پیامبر است؛ تصمیم‌گیری و عمل به نحوی که پس و پیش ماجرا را بدانی و کل داستان از اول تا آخرش برایت روشن باشد. (استاد سمیرا؛ توضیح ناقصم را تصحیح کن.)اما وظیفه ما قرائت است؛ طبق آنچه که برایم روشن شده (که البته تمام آنچه که هست، نیست) عمل کنم؛ چه بسا در آینده متوجه شوم نتیجه کار خلاف آنچه فکر می‌کردم از آب درآمده. اما گویی که این تعریف از قرائت با عادیات جور درنمی‌آید... .

خاطرم هست یک روحانی روایتی خواند با این مضمون که هرگاه میان دو کار مخیر بودی کاری که دشوارتر است را انجام بده که اجر بیشتری دارد. فعلا نتوانستم اصل روایت را پیدا کنم اما انگار مضمونش با نگاه عادیاتی جور درمی‌آید و اتفاقا از باورهایی است که ما را به سمت کمال‌گرایی سوق می‌دهد. باور به اینکه برای امری مشخص هرچه سختی بیشتری را متحمل شوم امتیاز بالاتری می‌گیرم از همان شاکله‌هایی است که واقعا فکر می‌کردم درست است! (اگر خاطرتان باشد در بحث از سوره یوسف یاد گرفتیم که باید دنبال آن باورهایی بگردیم که تمام عمر با آنها زندگی کرده‌ایم و اتفاقا به نظرمان درست می‌رسند و باورمان نمی‌شود که همین‌ها کار را خراب کرده باشند! باید آن بت‌ها را شکست... فکر می‌کنم این‌که هرچه بیشتر خودم را به زحمت بیندازم بچه بهتری هستم، از همین باورهاست!)

 دکتر شیری از قانون یرکس-داتسون می‌گفت؛ اینکه اگر دشواری و فشار کار تا سطح معینی بالا برود می‌تواند بازده را افزایش دهد، اما اگر بیش از این سطح بالا رفت -و احتمالا نفس‌ها را به شماره انداخت- راندمان کار پایین می‌آید. اما انگار در نگاه عادیاتی هر چه سریع‌تر بدویم گردوخاک بیشتری بلند می‌شود و بارقه‌های بیشتری روشن... 

این‌ها بخشی از آن چیزی است که در ذهنم می‌چرخد. لطفا پاسخ دهید و از استاد چیت‌چیان بزرگوار هم بخواهید که پاسخ دهند.

 

پی‌نوشت: از اینکه اینقدر پراکنده توضیح دادم پوزش می‌خواهم. این نوشته حاصل قریب به یک ماه نوشتن جسته‌وگریخته است!


  • واقعا کسی نظری نداره عایا؟!

  • اشکالی نداره! خودم نظر میدم?

  • مثالی که جناب چیت‌چیان برای عادیات زدند این بود که اگر بیست سال است که داری برای مبارزه با تنبلی تلاش می‌کنی ولی هنوز به مراد نرسیده ای، سال بیست‌ویکم هم به تلاشت ادامه بده و اگر به نتیجه نرسیدی سال بیست‌ودوم هم...

  • این مثال کاملا مقبول است اما نه برای این سوره! یعنی من در این مثال «نفس‌نفس»زدنی نمیبینم، بلکه یک استمرار و بقول خود استاد «سرسختی» میبینم که نمایانگر حرکتی ممتد ولو با سرعت کم است...

  • انگار این مثال بیشتر به «شتر غاشیه» نزدیک است تا «اسب عادیات». کاملا قبول دارم که شتر بودن برای چنین اهدافی لازم است اما اتفاقا شتر نه به نفس‌نفس زدن می‌افتد و نه اصطکاکی با مسیرش ایجاد میکند که جرقه ای در کار باشد...

  • شتر غاشیه در هر حالتی راهش را می‌رود... اصلا انگار خلقتش این‌چنین است و تمام اجزائش با این خصیصه سازگارند...

  • یادم به جمله ای از شهید مطهری افتاد... اصلا یک مطلب مجزا می‌گذارم?

  • سلام خانم دل داده ی عزیز
    وقتی وارد سایت شدم و با متن و کامنت های شما مواجه شدم ، حس کردم که چقدر جرقه زدید... و صدای نفس نفس شما بلند بود.

    به نظرم شتر غاشیه و اسب عادیات دو رویکرد متفاوت از دو دوربین و بستر متفاوت هستند و قرار نیست این ها را با هم مقایسه و یا روی هم انداخت. زیرا غرض هر کدام فرق دارد. همینطور فاقرئوا ما تیسر من القرآن .

    هر حرکتی جنبه های متفاوتی دارد، به نوعی توجه به همه ی جنبه هاست که سبب می شود در نهایت کار به احسن وجه به اتمام برسد و عملی صالح گردد. و البته به ظاهر شاید جنبه های متفاوت کار متناقض به نظر آیند در حالی که درحالت تعادل همه ی جنبه ها حضور دارند، مثال واضحش این است که برای انجام یک کار، هم انسان باید چشم انداز کلی در اهدافش داشته باشد و هم بسیار جزئی نگر نسبت به اتفاقات حال و اکنونش. این دو لازم و ملزوم هم هستند( دید کلی و دید جزئی).
    چه بسیار اتفاق می افتد که انسان برای انجام کاری استمرار دارد ( انسان های اطرافش او را آرام می بینند) ولی در حین این آرامش سرعت عمل دارد، و چه بسیار کارهایی که به واسطه ی استمرار نفسِ انسان را در می آورند.

  • بنابراین براساس غرض سوره ی غاشیه و غرض سوره ی عادیات، عمل مستمر، و ظهور و بروز سریع هر دو در جایگاه خودشان پسندیده است. و با اینکه آدم خوب هم سوره ی غاشیه را می داند و هم سوره ی عادیات را می شود فردی ذو وجوه! که هر وجهی زمانی نمودار می شود هر چند در اصل همه وجوه در او هست.

  • به طور مثال در همین بحث قرائت، امری که شده است و تاکیدی که دو بار در سوره ی مزمل در آیه ی آخر آمده است به خوبی نشان می دهد که بخوان، تا آن جا که می توانی! نه آنکه تا آن جایی که می توانی بخوان!
    از واژه ی قرائت آن هم می توان استمرار را برداشت کرد و از امر موکد آن سرعت عمل و اهتمام ویژه به این امر. و این هر دو با هم قابل جمع است.
    کتاب "زیرکی در میدان انتخاب" کتابی است که 40 میدان از جنبه های به ظاهر متناقض را بیان می کند در حالی که باید هر دو وجه به صورت تعادلی باشد.

  • سلام بر معلم‌خانگی خودمان;)
    چقدر خوشحال شدم که پاسخ دادی:)
    متاسفانه توضیحاتت درباره قرائت برایم روشن نبود(البته در مجموع من شاگرد خوبی نیستم:D)
    دیگر اینکه لطفا به عنوان یک روانشناس درباره آنچه از کمال‌گرایی نوشتم نیز توضیح بده:)
    سپاس فراوان

افزودن نظر