﴿ليس لك من الأمر شيءٌ أو يتوبَ عليهم أو يُعذَبَهم﴾

بیشتر
4 سال 3 ماه پیش #234 توسط علیرضا فرشچی
بار دیگر این آیه‌ها را با هم می‌خوانیم: ﴿وَ ما جَعَلَهُ اللَّهُ إِلاَّ بُشْرى‏ لَكُمْ وَ لِتَطْمَئِنَّ قُلُوبُكُمْ بِهِ وَ مَا النَّصْرُ إِلاَّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ الْعَزيزِ الْحَكيمِ ۝١٢٦ لِيَقْطَعَ طَرَفاً مِنَ الَّذينَ كَفَرُوا أَوْ يَكْبِتَهُمْ فَيَنْقَلِبُوا خائِبينَ ۝١٢٧ لَيْسَ لَكَ مِنَ الْأَمْرِ شَيْ‏ءٌ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ أَوْ يُعَذِّبَهُمْ فَإِنَّهُمْ ظالِمُونَ ۝١٢٨ وَ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ يَغْفِرُ لِمَنْ يَشاءُ وَ يُعَذِّبُ مَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحيمٌ ۝١٢٩ آل عمران﴾
اشتباهی در ترجمه رخ داده‌است. درواقع این اشتباه را بسیاری از مترجمان کرده‌اند. ترجمهٔ استاد بهرامپور را دقت کنید: «از این کار چیزی به دست تو نیست، یا خدا آنها را می‌بخشد یا عذابشان می‌کند»، استاد فولادوند و مشکینی هم همین اشتباه را کرده‌اند.
مشکل اصلی این است که اینجا فعل «يتوبَ» و «یعذّبَ» منصوب آمده‌است (و فعل منصوب در حکم مضارع التزامی است نه اخباری). درحالی که چنانچه می‌دانید ادات نصب چهار است: أن و لن و کَيْ و إذن (و البته حتّى و لِ و برخی حرف‌های دیگر که «أن» مقدر دارد). چرا اینجا فعل‌ها منصوب آمده‌است؟

در کتاب ارزشمند «الدر المصون» {جلد ۳ ص ۳۹۱}، پنج وجه برای این ذکر شده‌است که هریک ترجمهٔ خود را دارد:
۱- يتوبَ و يعذبَ عطف به فعل يقطع در قبل است که به دلیل گرفتن لِ تعلیل منصوب شده‌است و عبارت «ليس لك من الأمر شيء» جملهٔ معترضه.
لِيَقْطَعَ طَرَفاً مِنَ الَّذينَ كَفَرُوا، أَوْ يَكْبِتَهُمْ فَيَنْقَلِبُوا خائِبينَ، -لَيْسَ لَكَ مِنَ الْأَمْرِ شَيْ‏ءٌ- أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ، أَوْ يُعَذِّبَهُمْ؛ فَإِنَّهُمْ ظالِمُونَ.
تا بخشی از کافران را نابود کند، یا سرکوبشان کند تا نومید و ناکام برگردند -البته از این امر چیزی دست تو نیست-، یا بر ایشان توبه کند، یا عذابشان کند؛ چراکه همیشان ستمگران اند.
* ظاهرا استاد آیتی این ترجمه را برگزیده‌است. یعنی هیچ یک از این کارها که در این دو آیه گفته‌اند دست تو نیست بلکه خدا می‌کند
٢- «أو» به معنی «إلا أن» (مگر اینکه) باشد. [طبق قواعد عربی مانند حتی و لِـ، أو به معنی «إلا إن» (مگر اینکه، مگر) و یا «إلى إن» (تا اینکه، تا) باشد فعل را نصب می‌دهد]
لَيْسَ لَكَ مِنَ الْأَمْرِ شَيْ‏ءٌ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ أَوْ يُعَذِّبَهُمْ؛ فَإِنَّهُمْ ظالِمُونَ
چیزی از این امر دست تو نباشد مگر خدا بر ایشان توبه کند یا عذابشان کند؛ چراکه ایشان ستمکار اند
* آیت‌الله مکارم این ترجمه را برگزیده‌است. یعنی تا هنگامی که خدا تصمیم نگرفته‌است ایشان را ببخشاید یا عذاب کند تو نمی‌توانی دخالتی کنی.
۳- «أو» به معنی «إلى أن» باشد
لَيْسَ لَكَ مِنَ الْأَمْرِ شَيْ‏ءٌ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ أَوْ يُعَذِّبَهُمْ؛ فَإِنَّهُمْ ظالِمُونَ
تا هنگامی که خدا بر ایشان توبه کند یا عذابشان نماید، چیزی از این امر دست تو نیست؛ چراکه ایشان ستمگر اند.
۴- منصوب به «أن» مقدرة و عطف به «الأمر» [زیرا اگر فعل از جنس اسم نیست که بتواند بدان عطف شود و برای همین باید به تاویل مصدر رفته سپس عطف شود، و أن فعل را به تاویل مصدر می‌برد]
لَيْسَ لَكَ مِنَ الْأَمْرِ شَيْ‏ءٌ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ أَوْ يُعَذِّبَهُمْ؛ فَإِنَّهُمْ ظالِمُونَ
این امر یا اینکه خدا ایشان را ببخشاید یا عذابشان کند، چیزی دست تو نیست.
۵- منصوب به «أن» تقدیری و عطف به «شيء»
لَيْسَ لَكَ مِنَ الْأَمْرِ شَيْ‏ءٌ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ أَوْ يُعَذِّبَهُمْ؛ فَإِنَّهُمْ ظالِمُونَ
از این امر، چیزی یا اینکه خدا بر ایشان توبه کند یا عذابشان کند، دست تو نیست.
* اگر اشتباه نکنم استاد ذوقی هم همین گونه ترجمه کرده‌است، چراکه در صوت گفت این «شیء» این است که یا عذاب می‌کند یا می‌بخشاید. ولی نمی‌دانم اینجا «أو» بالاخره تفصیلیه هست یا نه (با توجه به این نکته که خیلی‌ها مضارع اخباری کرده‌اند، آیا «او» تفصیلی طبق آن ترجمه است یا فرقی ندارد)
***
ترجمه‌های دیگری هم هست که باز ظاهرا نادرست است. مثلا مضمون ترجمهٔ استاد انصاری اسلوب شرطی است در حالی که اینجا دو فعل منصوب است نه مجزوم: چه ایشان را ببخشاید چه عذاب کند، چیزی از این امر دست تو نیست.
***
البته ابیّ این دو فعل را به رفع خوانده‌است که طبق این قرائت ترجمه‌ها درست می‌شود و سخن استاد ذوقی نیست درست خواهد بود. شاید برخی مترجمان نیز با عنایت به همین قرائت این ترجمه را کرده‌باشند.

لطفاً ورود یا ايجاد حساب كاربری برای پیوستن به بحث.

بیشتر
4 سال 3 ماه پیش #243 توسط امیر ذوقی
سلام عليكم.
اعراب اين آيه يكي از مشكلات قرآن است كه تقريبا دو ماه پيش با استادم در نحو عربي جناب آقاي دكتر لاجوردي درباره آن گفتگو كردم. ايشان پيشنهاد دادند كه «أو» در اينجا مانند «إمّا» و «أمّا» براي تفصيل باشد (گرچه در كتب سنتي نحو عربي چنين كاركردي براي «أو»-منظور «أو» اول است- عنوان نشده است ولي بهترين گزينه براي حلّ مشكل اين آيه است) و چون «شيء» مفرد است لاجرم بايد بدل آن هم مفرد باشد از اين‌رو هر دو فعل مضارع با «أن» مقدره‌ به تأويل مصدر مي‌رود و تقدير آيه چنين مي‌شود: ليس لك شيء من الأمر إمّا توبة الله إياهم وإمّا تعذيبُهُ إيّاهم يعني چيزي از كار آنان - چه آشتي خدا با آنان و درگذشتن از گناهانشان و چه عذاب كردن آنان به خاطر گناهانشان- به تو مربوط نمي‌شود؛ خدا خود درباره آنان تصميم مي‌گيرد (داوري مي‌كند)
و اينكه (أو يتوب عليهم) عطف به (ليقطع) باشد (نظر اول) را نمي‌پسندم

لطفاً ورود یا ايجاد حساب كاربری برای پیوستن به بحث.