انسان ذاتا فقیر است ولی ظرفیت آن را دارد که مظهر خدا باشد

حضرت آيت الله العظمي جوادی آملی

در بحث‌هاي اخلاقي به اين نتيجه مي‌رسيم كه قرآن كريم قبل از اينكه به ما دستورهاي اثباتي بدهد كه بفرمايد چه صفتي داشته باشيد ما را از تهي بودن ذاتي‌مان باخبر مي‌كند؛ يعني به ما مي‌فهماند در درون ذات شما چيزي نيست ولي اين قدرت را داريد كه فضايل را تهيه كنيد.
اين تعبير ﴿يا أَيُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ إِلَي اللَّهِ﴾ در كتاب‌هاي عقلي يك مقدار تحقيق روي آن شده ، ولي آن لطايفي كه در فنّ اخلاق مطرح است در كتاب‌هاي عقلي نيست. تمام بحث‌هاي اخلاقي در آن فقيرِ مِن الله است كه از اين بحث‌ها در حكمت و كلام خبري نيست، فقير من الله را از آن دعاي نوراني وجود مبارك پيغمبر(عليه و علي آله آلاف التحيّة والثناء) می توان به دست آورد كه می فرماید: «أعوذ بك منك» خدايا من از تو به تو پناه مي‌برم! اين مي‌شود توحيدِ محض، چون هيچ حادثه‌اي در عالم به انسان نمي‌رسد مگر به اذن خدا و هيچ راه حلّي براي نجات از آن حادثه نيست مگر از خدا، پس هر حادثه‌اي بخواهد پيش بيايد از طرف خداست ما بايد به او پناه ببريم؛ از او پناه ببريم كه مشكلي براي ما پيش نيايد، به او پناه ببريم كه اگر مشكلي پيش آمد او حل كند.

قوت بازوی مولایی به مولا، فاطمه!

در میان شعر تو بانو! اگر حاضر شدم
خواندم اول کوثر و با نام تو طاهر شدم
در خیالم صحن و گنبد ساختم، زائر شدم
نام شیرین تو بردم فاطمه! شاعر شدم
رشته‌ای بر گردن ابیات من افکنده دوست
می‌برد شعر مرا آنجا که خاطر خواه اوست
ناگهان دیدم میان خانه‌ی پیغمبرم
چون خدیجه غرق نوری از جهانی دیگرم
چرخ می‌زد یک نفس روح القدس دور و برم
تا نوشتم فاطمه، بوسید برگ دفترم
از شکوهش آسمان ساییده اینجا سر به خاک
آسمان را با خودش آورده این دختر به خاک
ای محمد! دشمنت را دوست ابتر می‌کند
خانه‌ات را بوی ریحانه‌‌ معطر می‌کند
دیدنش بار رسالت را سبکتر می‌کند
دختر است اما برایت کار مادر می‌کند

تجلی نورانیت قرآن در قلب انسان، عامل عبور از موانع

آیت الله میرباقری

بسم الله الرحمن الرحيم. اللهم کل ولیک الحجه الحسن صلواتک علیه و علی آبائه فی هذه الساعه فی کل ساعه ولیا و حافظا و قائداً و نصراً و دلیلاً و عینا حتی تسکنه ارضک طوعا و تمتعه فیها طویلا و هب لنا رحمته و دعائه و خیره. قرآن سراسر نور و هدایت است. « الَر كِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ إِلَيكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلَى صِرَاطِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ»(ابراهيم/1) قرآن، کتابی است که خدای متعال بر قلب وجود مقدس نبی اکرم نازل کرده است تا به وسیله این کتاب مردم را از ظلمات به سوی سمت نور و صراط الهی هدایت کند و لذا اگر كسي اهل تمسک و توسل به آیات قرآن باشد؛ گاهی یک آیه قرآن برای هدایت و راه یابی انسان حقیقتاً کفایت می کند. «لَوْ أَنزَلْنَا هَذَا الْقُرْآنَ عَلَى جَبَلٍ لَّرَأَيتَهُ خَاشِعًا مُّتَصَدِّعًا مِّنْ خَشْيةِ اللَّهِ»(حشر/21) اگر حقیقتی از منزلت و نورانیت قرآن بر قلب انسان نازل شود و اين حقيقت بر قلب تجلی کند، حقیقتاً انسان موانعش برداشته می شود و به مقام خشوع در مقابل خداوند متعال می رسد. تمام قرآن اینطوری است و از ابتدا تا انتهاي آن، آیات الهی است. اما بعضی از آیات، فوق العاده هستند و آثار فوق العاده اي هم دارند.

از وجود مقدس رسول الله(ص) نقل شده كه فرمودند: «آیه ای در قرآن است که اگر همه مردم به این یک آیه قرآن، متوسل شده و به آن متمسک و معتصم شوند، برای همه آن ها کفایت می کند.» ايشان در ادامه این آیه معروف سوره مبارکه طلاق را تلاوت فرمودند: «وَمَن يتَّقِ اللَّهَ يجْعَل لَّهُ مَخْرَجًا وَيرْزُقْهُ مِنْ حَيثُ لاَ يحْتَسِبُ وَمَن يتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللَّهَ بَالِغُ أَمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَيءٍ قَدْرًا»(1) برای تلاوت و مداومت این آیه -به خصوص بعد از نمازهای واجب- آثار خوبی نقل شده است.

تقوای الهی سبب خروج از مشکلات

این آیه شریفه، ظاهری دارد و باطنی. ظاهرش سه مرحله است و سه نکته در آن بیان شده است. نکته اول این که «وَمَن يتَّقِ اللَّهَ يجْعَل لَّهُ مَخْرَجًا وَيرْزُقْهُ مِنْ حَيثُ لاَ يحْتَسِبُ» اگر کسی تقوای الهی پیشه کند، خداوند متعال او را از بن بستها خارج مي كند و موانع راه او را برمی دارد و از زمینه و بستری که حساب نمی کرد روزی او را می رساند. «مِنْ حَيثُ لاَ يحْتَسِبُ» او را تامین می کند. خداي متعال در مسیر امتحان ما، گاهي بین ما و خواسته هایمان بن بست هایی قرار می دهد و حائل هايي ايجاد مي كند. گاهي خداي متعال راه حلال را می بندد و راه حرام و شبهه ناک را به روی انسان باز می گذارد و در چنين فضايي از انسان تکلیف می خواهد. تكليفي كه به هيچ وجه نباید از آن تخلف کرد. در این فرصتهایی که به حسب ظاهر همه اسباب و عوامل برخلاف مسیر تقوای الهی حکم می کنند اگر انسان طرف خدای متعال را گرفت و تقوای الهی پیشه کرد و پروای الهی در وجودش بود؛ خداوند متعال موانع را برمی دارد و بن بست هایی که به حسب ظاهر در مسیر او ايجاد شده بود را باز می کند. انسان به يك باره می بینید كه ديگر اصلا بن بستی نيست و راه باز شده است. «يجْعَل لَّهُ مَخْرَجًا» خداي متعال آن «رزق و نیازی» را که انسان به خاطر آن مي خواست از مسیر خدا و بندگی او فاصله بگیرد، تأمین می کند. این نکته اول بود كه بيان شد.